ASCII

Home Kontakt Gństebuch Fotos   News  




Bitte einloggen
Passwort vergessen?





Archiwum
Artyku┬│ 2
Spotkanie Polak├│w z kultur┬▒ niemieck┬▒



Ka┬┐dy polski tw├│rca ┬┐yj┬▒cy w Niemczech automatycznie konfrontowany jest z zagadnieniami polsko-niemieckimi. M├│wi┬▒c o stosunkach tych dw├│ch s┬▒siaduj┬▒cych ze sob┬▒ pa├▒stw, najcz├¬┬Âciej powraca si├¬ do problem├│w historyczno-politycznych, kt├│re przywo┬│uj┬▒ negatywne skojarzenia. O historii nie da si├¬ i nie powinno si├¬ zapomina├Ž. Na szcz├¬┬Âcie pojawia┬│y si├¬ r├│wnie┬┐ i pozytywne przyk┬│ady w kontaktach polsko-niemieckich: wymiana kulturalna, duchowa, wsp├│lne nurty kulturalne, wsp├│lne prastare korzenie, kt├│re si├¬gaj┬▒ czas├│w powstania ┬┐ywot├│w ┬Âwi├¬tych i pie┬Âni. ┬Žlady wymiany kulturalnej widoczne s┬▒ cho├Žby w s┬│ownictwie polskim czy niemieckim Polszczyzna przej├¬┬│a w XIII wieku obfita terminologi├¬ rzemie┬Âlnicz┬▒ i rycersk┬▒. Natomiast handel Niemc├│w ze Wschodem przyczyni┬│ si├¬ do wprowadzenia do j├¬zyka niemieckiego zapo┬┐ycze├▒ z j├¬zyka polskiego.



W szerokim kr├¬gu polskich tw├│rc├│w ┬┐yj┬▒cych w Niemczech znale┬╝li si├¬ przedstawiciele wielu kierunk├│w. W┬Âr├│d licznie przyby┬│ych tu emigrant├│w ┬┐y┬│o wielu poet├│w i pisarzy. Jak zawsze dzieje emigracji obfituj┬▒ we wzloty i upadki. Literatura na emigracji odgrywa┬│a jednak zawsze bardzo istotn┬▒ rol├¬ zar├│wno dla Polak├│w ┬┐yj┬▒cych w kraju jak i za granic┬▒: "Jest ona oknem dla narodu, przez kt├│re obserwuje si├¬ inne obce kultury, ale i przez kt├│re zar├│wno inne narody mog┬▒ zajrze├Ž do naszego domu" (Karl Dedecius).



Kronik├¬ tw├│rczo┬Âci na terenie Niemiec mo┬┐na by mno┬┐y├Ž w niesko├▒czono┬Â├Ž, dlatego przytoczymy tu tylko najwybitniejsze nazwiska. Wielu s┬│ynnych pisarzy przyjecha┬│o do Niemiec na studia, bowiem cz├¬sto przyci┬▒ga┬│y ich wyk┬│ady s┬│awnych niemieckich filozof├│w. Andrzej Frycz Modrzewski (1503-1572) studiowa┬│ w Wittenberdze i Norymberdze filologi├¬, prawo i teologi├¬. W Wittenberdze zetkn┬▒┬│ si├¬ z Martinem Lutrem i Philipem Melanchtonem i ich otoczeniem. Niew┬▒tpliwie pobyt w Niemczech mia┬│ olbrzymi wp┬│yw na jego pogl┬▒dy religijne i jego p├│┬╝niejsz┬▒ tw├│rczo┬Â├Ž. Po powrocie do kraju zbli┬┐y┬│ si├¬ do grupy humanist├│w - protestant├│w skupionych wok├│┬│ A. Trzecieskiego. Pierwsze starcie z duchowie├▒stwem wywo┬│a┬│a jego mowa uzasadniaj┬▒ca wys┬│anie na sob├│r trydencki delegat├│w ┬Âwieckich obok duchownych "Ad Regem, Pontifices... et Populos Poloniae...". w ksi├¬dze o Ko┬Âciele, jak te┬┐ w ostatnim swym dziele "Silvae Luatuor" przeprowadzi┬│ on ostra krytyk├¬ feudalnych stosunk├│w w Ko┬Âciele, gdzie domaga┬│ si├¬ r├│wnie┬┐ zjednoczenia wyzna├▒ bez przewagi Rzymu. By┬│ jednym z najwybitniejszych przedstawicieli humanizmu renesansowego, g┬│osz┬▒cego zgod├¬ mi├¬dzy wyznaniami.



Protestantem i sympatykiem reformacji by┬│ poeta Miko┬│aj S├¬p-Szarzy├▒ski (1550-1581), kt├│ry studiowa┬│ w Lipsku i Wittenberdze. W zbiorze wierszy "Rytmy albo Wiersze polskie" jego religijno┬Â├Ž zdradza cechy w┬│a┬Âciwe ┬Ârodowiskom protestanckim. Niemniej jednak w szukaniu uzasadnie├▒ wiary wyra┬╝nie czuje si├¬ ju┬┐ powr├│t poety do Ko┬Âcio┬│a katolickiego.



Zainteresowanie niemieck┬▒ filozofi┬▒ okaza┬│ tak┬┐e Cyprian Kamil Norwid (1821-1883) przebywaj┬▒cy mi├¬dzy 1842 a 1848 w Berlinie, gdzie mia┬│ okazj├¬ przys┬│uchiwa├Ž si├¬ wyk┬│adom nie tylko z dziedziny filozofii, ale i historii, i sztuki.



Dla wielu pisarzy pobyt w Niemczech okaza┬│ si├¬ bardzo owocnym dla ich tw├│rczo┬Âci. Adam Mickiewicz 27 maja 1829 roku wyp┬│yn┬▒┬│ z Kronsztadu w p├│┬│roczn┬▒ podr├│┬┐ po Europie, z kt├│rej wspomnienia zawar┬│ w "Listach z podr├│┬┐y". Szczeg├│lnie wa┬┐ny by┬│ dla niego zar├│wno pobyt w Berlinie, gdzie mia┬│ okazj├¬ przys┬│uchiwa├Ž si├¬ wyk┬│adom Hegla, jak i pobyt w Weimarze, gdzie dosz┬│o do spotkania z Wolfgangiem von Goethe. W 1831 roku z fa┬│szywym paszportem odwiedzi┬│ Drezno i Lipsk. Ten trzymiesi├¬czny pobyt w Dre┬╝nie, w czasie kt├│rego zetkn┬▒┬│ si├¬ z licznym polskim ┬Ârodowiskiem (Odyniec, Garczy├▒ski, Domejko, Gorecki, Potocka, Pol) by┬│ okresem niezwykle intensywnej pracy tw├│rczej, mo┬┐na powiedzie├Ž, by┬│ jednym z najp┬│odniejszych okres├│w jego ┬┐ycia - tu powsta┬│a bowiem III cz├¬┬Â├Ž "Dziad├│w". Mickiewicz przet┬│umaczy┬│ tak┬┐e wiele niemieckich dzie┬│ na j├¬zyk polski: "R├¬kawiczka", "┬Žwiat┬│o i ciep┬│o" Schillera, czy "W├¬drowiec" Goethego itd.



Po powstaniu listopadowym, a tak┬┐e styczniowym Drezno i Lipsk stanowi┬│y wa┬┐ne o┬Ârodki emigracji, skupiaj┬▒ce oko┬│o 6 tysi├¬cy Polak├│w. Ignacy Kraszewski (1812-1887) osiad┬│ na sta┬│e w 1863 roku w Dre┬╝nie, gdzie napisa┬│ wi├¬kszo┬Â├Ž swoich powie┬Âci, nowel i historycznych dzie┬│. W latach 1868-1871 prowadzi┬│ w┬│asn┬▒ drukarni├¬, spod kt├│rej pras wychodzi┬│y g┬│├│wnie dzie┬│a polskie i dotycz┬▒ce Polski. Oskar┬┐ony o szpiegostwo na rzecz Francji zosta┬│ aresztowany w 1883 roku w Berlinie i osadzony w Magdeburgu, gdzie kontynuowa┬│ swoj┬▒ prac├¬ tw├│rcza do wyjazdu do W┬│och w roku 1885.



W┬Âr├│d plejady polskich pisarzy politycznie zaanga┬┐owanych, kt├│rzy nielegalnie wyemigrowali do Niemiec by┬│ Adam Asnyk (1838-1897). S┬│aw├¬ zdoby┬│ sobie nie tylko liryk┬▒ mi┬│osn┬▒, ale i wierszami pragmatycznymi, w kt├│rych kierowa┬│ si├¬ romantyczn┬▒ poezj┬▒ Heinego. W Heidelbergu studiowa┬│ nauki spo┬│eczne, gdzie w 1866 roku uzyska┬│ tytu┬│ doktora filozofii.



Zainteresowanie filozofi┬▒ i literaturoznawstwem przyci┬▒gn├¬┬│y do Lipska Jana Kasprowicza (1890-1926). Ju┬┐ we wczesnym okresie studi├│w powsta┬│y jego dojrza┬│e utwory, maj┬▒ce zwi┬▒zek z sytuacj┬▒ kulturaln┬▒ i literack┬▒ Niemiec, w kt├│rych dominowa┬│ nurt neutralizmu i wp┬│ywy Schopenhauera. W kr├¬gu tych inspiracji powsta┬│y m.in. poematy "Giordano Bruno" i "Aryman i Ormaz". Pobyt w Niemczech sprzyja┬│ nie tylko jego tw├│rczo┬Âci, ale by┬│ to tak┬┐e okres jego aktywnej dzia┬│alno┬Âci politycznej w legalnych polskich i niemieckich organizacjach studenckich oraz w konspiracyjnym, bliskim socjaldemokratom stowarzyszeniu niemieckiemu "Pacific". Z inicjatywy Kasprowicza ukaza┬│a si├¬ tak┬┐e "Biblioteka Pisarzy Polskich". Dlatego te┬┐ recepcja polskiej literatury romantycznej w Niemczech rozpocz├¬┬│a si├¬ do┬Â├Ž wcze┬Ânie - ju┬┐ w I po┬│owie XIX wieku mo┬┐emy odnotowa├Ž przek┬│ady poezji Mickiewicza.



Pogl┬▒dy g┬│osz┬▒ce kult Schopenhauera i podziw dla Nietzschego wypowiedzia┬│ m.in. Kazimierz Przerwa Tetmajer (1865-1940) w tomie pt. "Poezje, Seria II" wydanym w roku 1894. Dzie┬│o to uwa┬┐ane jest przez krytyk├│w literackich za punkt orientacyjny w oznaczeniu terminu prze┬│omu modernistycznego. Studiuj┬▒c w Heidelbergu Tetmajer opublikowa┬│ szereg innych utwor├│w w przek┬│adach w znanym czasopi┬Âmie "Aus Fremden Zungen".



Niew±tpliwie istotnym wydarzeniem dla polskiej literatury w Niemczech by³o opublikowanie "Historii literatury polskiej" w jêzyku niemieckim przez profesora Brücknera, który wyk³ada³ na uniwersytecie w Berlinie.



Do spotka├▒ z kultur┬▒ niemieck┬▒ polskich tw├│rc├│w ┬┐ywego s┬│owa dochodzi┬│o i w p├│┬╝niejszych okresach. Tadeusz Rittner (1873-1921) wi├¬ksz┬▒ cz├¬┬Â├Ž ┬┐ycia sp├¬dzi┬│ w Austrii, do Niemiec przyby┬│ tylko na kr├│tko. Jego ojciec pochodzi┬│ ze spolszczonej rodziny niemieckiej, ale pisarz zosta┬│ wychowany ca┬│kowicie w duchu polskim, uwa┬┐a┬│ si├¬ za Polaka i dlatego zadeklarowa┬│ w 1919 roku obywatelstwo polskie. Niemieckiego nauczy┬│ si├¬ w szkole na tyle biegle, ┬┐e m├│g┬│ uprawia├Ž tw├│rczo┬Â├Ž tak┬┐e w j├¬zyku swoich przodk├│w. Og┬│osi┬│ po niemiecku dwa zbiory i cztery powie┬Âci. Wystawi┬│ w teatrach polskich jedena┬Âcie sztuk, kt├│re by┬│y przewa┬┐nie polskimi wersjami utwor├│w granych po niemiecku w Austrii i w Niemczech. Dwuj├¬zycznym autorem by┬│ tak┬┐e Stanis┬│aw Przybyszewski (1868-1927). W Berlinie studiowa┬│ architektur├¬ i medycyn├¬ oraz redagowa┬│ socjalistyczn┬▒ "Gazet├¬ Robotnicz┬▒" dla polskiej emigracji zarobkowej. Jego wykszta┬│cenie oparte na takich my┬Âlicielach, jak na Goethe, Heine i Nietzsche znalaz┬│o odbicie w esejach filozoficznych wydanych w j├¬zyku niemieckim ("Chopin und Nietzsche"). W latach dziewi├¬├Ždziesi┬▒tych wywar┬│ wp┬│yw na skupionych w Berlinie m┬│odych pisarzach niemieckich, wprowadzaj┬▒c do tego ┬Ârodowiska modernistyczn┬▒ koncepcj├¬ tw├│rcy. Tu uformu┬│owane pogl┬▒dy skrajnego modernizmu przeni├│s┬│ w p├│┬╝niejszych latach do ┬Ârodowiska krakowskiego.



Do bogatej plejady pisarzy ┬┐yj┬▒cych w Niemczech nale┬┐eli i tacy, kt├│rych pobyt tu nie by┬│ dobrowolny. Konstanty Ildefons Ga┬│czy├▒ski (1905-1953) przebywa┬│ w obozach pracy w latach 1939-1943. ┬»ycia obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen do┬Âwiadzczy┬│ Andrzej Szczypiorski. Prze┬┐y┬│ trudne czasy wojny, Powstania Warszawskiego, a mimo to przedsi├¬wzi┬▒┬│ pr├│b├¬ zweryfikowania nieustannego obrazu Polaka-ofiary i Niemca-zbrodniarza ("Pocz┬▒tek", "Za murami Sodomy").



Do┬Â├Ž trudne dla polsko-niemieckiej wymiany kulturalnej by┬│y tak┬┐e lata powojenne i okres zimnej wojny. Witold Gombrowicz uzyska┬│ w 1963 roczne stypendium fundacji Forda w Berlinie zachodnim, kt├│re sta┬│o si├¬ przyczyn┬▒ nagonki propagandowej, przez co jego tw├│rczo┬Â├Ž zosta┬│a skazana na nieobecno┬Â├Ž w polskim ┬┐yciu literackim.



Pisarzem bardzo niewygodnym dla komunistycznego ustroju by┬│ Marek H┬│asko (1934-1969), bowiem demaskuj┬▒c pozory uporczywie pr├│bowa┬│ ukaza├Ž prawd├¬ (opowiadanie "Robotnicy"). Dlatego w ko├▒cu lat pi├¬├Ždziesi┬▒tych sta┬│ si├¬ przedmiotem drwin i denucjacji. W├¬druj┬▒c po ┬Âwiecie przebywa┬│ m.in. w Berlinie, gdzie w konsulacie odm├│wiono mu przed┬│u┬┐enia paszportu, doradzaj┬▒c powr├│t do Polski i z┬│o┬┐enie samokrytyki. Opu┬Âci┬│ Niemcy w 1965 roku, a w czerwcu 1969 przyjecha┬│ ponownie do Wiesbaden, w celu podpisania umowy na ksi┬▒┬┐k├¬ i s┬│uchowisko, gdzie tragicznie zako├▒czy┬│o si├¬ jego kr├│tkie ┬┐ycie.



Witold Wirpsza (1918) urodzony w Odessie, syn Polaka i Greczynki. W domu m├│wi┬│o si├¬ po rosyjsku, polsku, niemiecku i francusku. Wydanie w 1967 roku w Monachium "Pomara├▒czy w drucie kolczastym" w j├¬zyku niemieckim zapocz┬▒tkowa┬│o rozpowszechnianie poezji Wirpszy w renomowanej gazecie "Frankfurter Allgemeiner Zeitung". Z wielu stron posypa┬│y si├¬ dowody uznania: Akademia Naukowa (Deutsche Akademie F├╝r Sprache und Dichtung) przyzna┬│a mu Nagrod├¬ T┬│umacza za przek┬│ady niemieckiej literatury na j├¬zyk polski, a roczne stypendium ufundowane przez Akademi├¬ Berli├▒sk┬▒ da┬│o Wirpszy okazj├¬ do zaznajomienia si├¬ z ┬┐yciem literackim w Niemczech. W pa┬╝dzierniku 1967 roku poproszono pisarza o przem├│wienie inauguruj┬▒ce Niemieckie Targi Ksi┬▒┬┐ki we Frankfurcie. Uwie├▒czeniem by┬│o zatrudnienie go na stanowisku profesora na Uniwersytecie Technicznym w Berlinie. W 1972 traci wa┬┐no┬Â├Ž jego paszport, kt├│ry nie zostaje przed┬│u┬┐ony przez w┬│adze polskie, konsekwencj┬▒ czego jest pozostanie na emigracji.



M├│wi┬▒c o tw├│rcach ┬┐yj┬▒cych w Niemczech, nie spos├│b pomin┬▒├Ž wybitnego t┬│umacza i popularyzatora literatury polskie, wsp├│┬│pracownika wielu pism i autora audycji radiowych i telewizyjnych Karla Dedeciusa, urodzonego w 1921 roku w ┬úodzi. Karl Dedecius prowadzi┬│ wyk┬│ady i prelekcje m.in. na uniwersytecie w Heidelbergu, od 1980 do 1998 zajmowa┬│ stanowisko dyrektora uruchomionego w Darmstadt Polskiego Instytutu (Deutsches Polen Institut).



W swojej pracy tw├│rczej pokaza┬│, czym Polska naprawd├¬ by┬│a i jest. Jego zas┬│ug┬▒ jest to, ┬┐e przynajmniej w Niemczech nikt, kto zajmuje si├¬ ┬Âwiatowym j├¬zykiem poezji, nie mo┬┐e przej┬Â├Ž oboj├¬tnie obok polskiej liryki. Dedecius nie poprzestaje tylko na poezji, jest redaktorem dwutomowej antologii "Polnische Prosa", interesuje go te┬┐ literatura satyryczna. Niemal wszystkie ksi┬▒┬┐ki Dedeciusa zaopatrzone s┬▒ we wst├¬py, kt├│re stanowi┬▒ cz├¬┬Â├Ž jego szerokiej dzia┬│alno┬Âci krytycznoliterackiej. Na j├¬zyk niemiecki przet┬│umaczy┬│ Kruczkowskiego, Przybosia, Herberta, R├│┬┐ewicza, Ga┬│czy├▒skiego, Szymborsk┬▒, Mi┬│osza, Szaniawskiego. Opracowa┬│ obszern┬▒ antologie "Lektion der Stille", "Leuchtende Graber", "Polnische Poesie". Dedecius dzi├¬ki swojej tw├│rczej pracy zbli┬┐y┬│ poprzez literatur├¬ dwie kultury i dwa narody.



Omawiaj┬▒c polsk┬▒ tw├│rczo┬Â├Ž w Niemczech wymieni├Ž nale┬┐y nie tylko wybitne jednostki z ┬┐ycia literackiego, ale i nie mo┬┐na tu pomin┬▒├Ž jak┬┐e istotnych przyk┬│ad├│w ┬┐ycia kulturalnego. ┬»ycie emigrant├│w polskich by┬│oby bardzo ubogie, gdyby nie szeroka dzia┬│alno┬Â├Ž polonijna wielu organizacji, duchowych, artyst├│w, nauczycieli czy dziennikarzy. Tradycja stowarzysze├▒ w Niemczech si├¬ga ju┬┐ drugiej po┬│owy XIX wieku, a ich celem by┬│o i jest podnoszenie poziomu kultury, piel├¬gnowanie tradycji i j├¬zyka polskiego. Rozpowszechnianiem s┬│owa polskiego na terenie Niemiec zajmuj┬▒ si├¬ dziennikarze pracuj┬▒cy w redakcjach kilkunastu czasopism i gazet, w┬Âr├│d kt├│rych nale┬┐y wymieni├Ž: "S┬│owo", "WIR", "Kurier Berli├▒ski", "ITP.", "Exodus", "G┬│os Polski", "Gazeta Emigracyjna Info Tips", "Kurier", "Nasze S┬│owo", "Bundesstrasse" (kwartalnik literacki) itd. Istotn┬▒ rol├¬ w piel├¬gnowaniu polsko┬Âci odgrywaj┬▒ tak┬┐e biblioteki i ksi├¬garnie. Biblioteki Zwi┬▒zku Polak├│w "Rod┬│o" i "Zgoda" nale┬┐┬▒ do najstarszych w Niemczech.



Niezb├¬dn┬▒ cz├¬┬Âci┬▒ ┬┐ycia kulturalnego jest r├│┬┐norodna dzia┬│alno┬Â├Ž artystyczna teatr├│w, festiwali, ch├│r├│w, zespo┬│├│w folklorystycznych i balet├│w. G┬│├│wne centrum teatralne to Berlin z Mime Company Andrzeja Szczurzewskiego, Teatrem kreatury Andrzeja Wro├▒ca, Theaterstudio Teresy Nawrot, Transformtheater Henryka Baranowskiego, Polskim Teatrem Maski i Lalki Haliny Tramby. W P├│┬│nocnej Westfalii znany jest amatorski teatr przy Polskim Stowarzyszeniu Kulturalnym w Dortmundzie, Otwarte Oczy w Bielefeld Chmieleckich a we Frankfurcie - teatr Joanny Skibi├▒skiej. W Hannoverze dzia┬│a wielu polskich artyst├│w na scenie niemieckiej: solista opery Tadeusz Galczuk, tancerz baletu hamburskiego Janusz Mazo├▒, Jolanta Neumeier i wielu innych. Szeroki wachlarz ch├│r├│w amatorskich (oko┬│o 15) i zespo┬│├│w ta├▒ca i pie┬Âni (8) stanowi r├│wnie istotny czynnik ┬┐ycia kulturalnego.



Na przestrzeni wiek├│w o┬Âwiata nale┬┐a┬│a i nale┬┐y do najistotniejszych dziedzin ┬┐ycia kulturalnego. W niekt├│rych cz├¬┬Âciach Niemiec nauka j├¬zyka polskiego wesz┬│a do programu szk├│┬│ niemieckich, w innych jest to inicjatywa Misji Katolickich, Polskiej Macierzy albo prywatna inicjatywa rodzic├│w czy niekt├│rych organizacji. Najstarsza tradycja dzia┬│alno┬Âci o┬Âwiatowej przy Polskich Misjach Katolickich si├¬ga okresu powojennego. Na pocz┬▒tku nauk┬▒ byli obj├¬ci wi├¬┬╝niowie oboz├│w koncentracyjnych. Rozw├│j dzia┬│alno┬Âci nast┬▒pi┬│ w latach osiemdziesi┬▒tych. Dzisiaj g┬│├│wnym celem ponad 60 szk├│┬│ dzia┬│aj┬▒cych przy parafiach jest nauczanie i katechizacja po polsku.



Pewn┬▒ nowo┬Âci┬▒ jest wprowadzenie w P├│┬│nocnej Westfalii i w Bramen j├¬zyka polskiego jako ojczystego do programu szk├│┬│ niemieckich, co stanowi pozytywny przyk┬│ad realizacji traktat├│w polsko-niemieckich z 1991 roku, kt├│re wszystkim, poczuwaj┬▒cym si├¬ do polsko┬Âci i piel├¬gnuj┬▒cym mow├¬ polsk┬▒, bez wzgl├¬du na przynale┬┐no┬Â├Ž pa├▒stwow┬▒, zapewniaj┬▒ dost├¬p do nauki j├¬zyka polskiego. W P├│┬│nocnej Westfalii liczba uczni├│w w ci┬▒gu dw├│ch lat wzros┬│a do 900 i zainteresowanie nadal ro┬Ânie. Program obejmuje lekcje j├¬zyka polskiego z elementami historii, geografii, jak r├│wnie┬┐ tradycji polskiej. Szko┬│y takie powsta┬│y ju┬┐ w dwunastu miastach P├│┬│nocnej Westfalii dzi├¬ki aktywno┬Âci Misji Katolickiej, Ambasady Polskiej, rodzic├│w, wielu organizacji polonijnych i nauczycieli.



Sprawa nauczania j├¬zyka polskiego nie jest jednak rzecz┬▒ oczywist┬▒ w innych cz├¬┬Âciach Niemiec, gdzie zaanga┬┐owanie rodzic├│w i organizacji nie zawsze spotyka si├¬ ze zrozumieniem w┬│adz niemieckich. Z takimi problemami boryka si├¬ Berlin, Moguncja, Bawaria czy Hannover.



Motorem w ka┬┐dej z wy┬┐ej wymienionych szk├│┬│ jest przede wszystkim nauczyciel, pe┬│en energii, zaanga┬┐owania, kt├│ry wykonuje cz├¬sto nie┬│atw┬▒ prac├¬ u podstaw. Na jego barkach bowiem spoczywa wa┬┐ne zadanie wzbudzenia zainteresowania polsk┬▒ literatur┬▒, j├¬zykiem, histori┬▒, wpojenie polsko┬Âci, a jednocze┬Ânie praktycznego organizowania ┬┐ycia szkolnego i reprezentowania spraw polskich wobec urz├¬dnik├│w niemieckich, co wymaga cz├¬sto dyplomacji i du┬┐ej si┬│y przebicia.



Dzia┬│alno┬Â├Ž polonijna w Niemczech odgrywa istotn┬▒ rol├¬ w d┬▒┬┐eniach do stworzenia nowej zjednoczonej Europy, w kt├│rej Polska staj┬▒c si├¬ r├│wnorz├¬dnym partnerem coraz bardziej zyskuje na znaczeniu.



Liliana Barejko-Knops

Kolonia - Niemcy



Bibliografia



Borkowska J.: O poetach i pisarzach inaczej, P┬│ock 97;

Bundesstrasse 1 Kwartalnik literacki, nr 11'98;

Burkot S.: Literatura polska, Krak├│w 97;

Dedecius K.: Die Dichter Polens, Frankfurt 96;

Zur Kultur, Polens, Frankfurt 81;

├ťberall ist Polen. Zur polnischen Literatur der Gegenwart, Frankfurt 74;

Deutsche und Polen, Frankfurt 71;

Krzy┬┐anowska J.: Literatura Polska, Warszawa 91;

Nowacka T.: Literatura wsp├│┬│czesna, Warszawa 99;

Polonia w Niemczech. Historia i wsp├│┬│czesno┬Â├Ž, Warszawa 95.